Նիկոլ Աղբալեան

Nigol Aghpalian

    Ն. Աղբալեան ծնած է Թիֆֆլիս, 1875-ինԸ Յաճախած է ծննդավայրի Ներսէսեան վարժարանը, ապա՝ Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանը, որուն ընթացքը աւարտելէ վերջ հետեւած է Մոսկուայի, Փարիզի եւ Լոզանի համալսարանական կարգ մը դասընթացքներունԸ

Եղած է ուսուցիչ Կաղզուանի, Ագուլիսի եւ Շուշիի մէջը

1909-1912-ին վարած է Թեհրանի Ազգ. վարժարանի տնօրէնութիւնըը

1913-ին Թիֆֆլիսի մէջ հրատարակած է «Նոր Հոսանք» հանդէսը եւ խմբագրած «Հորիզոն» թերթըը

1914-ին զբաղած է հայ գաղթականներու տեղափոխման հարցերով եւ մասնակցած հայ կամաւորական գունդերու կազմակերպութեանը

1915-ին անդամկցած է Թիֆֆլիսի Հայոց Ազգային Խորհուրդինը

Եղած է Թումանեանի «Վերնատան» եւ հայ գրողներու ընկերութեան անդամը

1918-ին Հայաստանի հանրապետութեան հռչակումէն վերջ ընտրուած է խորհրդարանի անդամը

1919-ին նշանակուած է լուսաւորութեան նախարար եւ իր ջանքերով 31 Յուն. 1920 բացուած՝ Հայաստանի պետական համալսարանըը

1921-ին Հայաստանի Խորհրդայնացումէն վերջ Լ. Շանթի, Հ. Օհանջանեանի եւ այլ պետական ու մշակութային դէմքերու հետ բանտարկուած է Փետր. 9-18, ուրկէ ազատած է Փետրուարեան ապստամբութեան շնորհիւ ու անցած Պարսկաստան, ապա՝ Եգիպտոս, ուր զբաղած է մանկավարժական եւ մշակութային գործունէութեամբը

Եղած է տնօրէն Աղեքսանդրիոյ Պօղոսեան Ազգ. Վարժարանին, գործակից ունենալով իր վաղեմի ընկերը՝ Լ. Շանթը

1928-ին հիմնադիրներէն մէկը եղած է Համազգային Ընկերութեան եւ անմիջապէս ետք՝ Լ. Շանթի հետ հիմնադիրը Պէյրութի ճեմարանինը

1930-էն մինչեւ իր մահը վարած է ճեմարանի տնօրէնութիւնը, Լ. Շանթի հետը

Աղբալեան շարունակած է աշխատիլ հայ մամուլին բանասիրական եւ քաղաքական յօդուածներովը

Առիթով մը արտայայտուած է.«Կոչումս ինչ է, ես էլ չգիտեմը Ոմանք ասում են քննադատ եմ, ուրիշների կարծիքով մատենագիրը Ուրիշ բաներ էլ ասումը Իմ գիտցածովս ես էլ շատերի պէս ամէն բան եմ եւ ոչինչ եմը

Այս է հայ մտաւորականին ճակատագիրը գլխի քո»ը

Իր պաշտածը հայութիւնն էր, հայ մշակոյթը, հայ եկեղեցին, հայ լեզուն, գիրն ու պարը, պատմութիւնն ու գրականութիւնը, հայ երաժշտութիւնը, որուն բոլոր նորութիւններուն թափանցած էրը

Ամբողջական հայ մարդն էր հակառակ իր խնայող բնաւորութեան առատաձեռնութեամբ ցրուեց ամէն կողմ իր թանկագին բարիքներըը Ցրուեց ու միաւորեցը

Գասպար Իփէկեանի բառերով.«Հայ ժողովուրդին կþþիյնայ հաւաքել այդ ցրուած մասունքերը, որոնք հայ մշակոյթի տաճարին սրբութիւններն են»ը

Մահացած է Պէյրութ, 24 Մարտ 1947-ինը

Գրած է.

-          «Բանասէրի Յուշերը»

-          «Գրական-քաղաքական էջեր»

-          «Սայաթ Նովայի հետ»

-          Պատմութիւն Հայոց Գրականութեան»

-          «Ամբողջական Երկեր»

-          « Բանասէրի Յուշերը»